Çocuk Aşılarında Keskin Düşüş Milyonlarca Yaşamı Tehdit Ediyor

Dünya genelinde, bir çok en yoksul ülkelerde bulunan milyonlarca çocuk, çatışmalar, iklim acil durumları, yanlış bilgilendirme kampanyaları, pandemi karantinaları ve kaynakları yönlendiren Kovid aşısı çabalarının bir araya gelmesi sebebiyle son iki yılda çocukluk aşılarının bir kısmını yada tamamını kaçırdı. UNICEF, dünya evlatlarının yarısını aşılayan Birleşmiş Milletler kuruluşu ve Dünya Sıhhat Örgütü’nün yeni bir analizine nazaran.

Rapora nazaran, rutin aşılamada son 30 senenin en büyük gerilemesi. Hızla artan yetersiz beslenme oranlarıyla birleşince, milyonlarca ufak çocuğun yaşamını tehdit edebilecek koşullar yarattı.

Unicef’in savunuculuğu başkanı Lily Caprani, “Bu, evlatların sağlığı için acil bir durum – acil riskleri, bundan dolayı ölecek evlatların sayısını düşünmeliyiz” dedi. “Birkaç yıl içinde değil; fazlaca yakında.”

Unicef’in bağışıklama kapsamı için bir kriter olarak kullandığı DTP3 olarak malum difteri, tetanoz ve boğmacaya karşı üç doz aşı alan evlatların yüzdesi, 2019 ile 2021 içinde beş puan düşerek yüzde 81’e düştü. Kızamık aşılama oranları da yüzde 81’e düştü ve çocuk felci kapsamı da mühim seviyede düştü. Bir hastalığın bulaşma zincirini kesintiye uğratmak için sürü bağışıklığı için yüzde 94’lük bir aşılama kapsama oranı gereklidir.

Bu, ölümcül hastalıklara karşı korunmak için temel bir müdahale almayan 25 milyon çocuk anlamına geliyor.

Unicef’in sıfır doz olarak adlandırdığı, en temel aşılardan tek bir doz almayan evlatların sayısı, pandemi esnasında keskin bir halde artarak 2019’da 13 milyondan 18 milyona terfi etti. Bu grup, daha ilkin ölen tüm evlatların yarısını içeriyor. 5 yaş

Unicef’in Nairobi merkezli kıdemli bağışıklama uzmanı Dr. Niklas Danielsson, ajansın 2020’de karantinalar, okulların kapanması ve öteki Covid müdahale önlemlerinin yol açmış olduğu keskin bir düşüşün arkasından 2021’de çocukluk aşı kapsamının toparlanacağını umduğunu söylemiş oldu.

Fakat bunun yerine, problem daha da kötüleşti. Rapora nazaran, DTP3 ve kızamık kapsamı 2008’den bu yana en düşük seviyede.

Danielsson, 2021’deki aşı kapsamı oranının 2008’inkiyle eşleştiğini söylemiş oldu. “Sadece o zamandan beri doğum kohortları arttı, bu da aşıları tamamlamayan yada hatta başlamayan evlatların sayısının dünyadaki en büyük olduğu anlamına geliyor. Son 30 senedir” dedi.

O ve çocuk aşılama alanındaki pek fazlaca şahıs, sıhhat sistemleri pandeminin taleplerine uyum sağlamayı öğrendiği için geçen yıl bir iyileşme beklemişti. Bunun yerine, Kovid aşısıyla ilgili yanlış bilgilendirme kampanyaları ve hükümetlerin halk sağlığı önlemleri mevzusunda daha geniş bir güvensizlik, rutin bağışıklamayı caydırmak için yayıldığını söylemiş oldu.

Bununla beraber, en yoksul ülkelerdeki sıhhat sistemleri, sınırı olan Covid aşısı yapmak için çabaladı ve donduruculara tehlikeli sonuç erişimi ve sıhhat çalışanlarını kurşuna dizmeye yönlendirdi.

Dünya, 1990’lar ve bu yüzyılın ilk on yılı süresince çocukluk aşılarının kapsamı mevzusunda devamlı ilerleme kaydetti. Oranlar ondan sonra düzleşmeye başladı, bundan dolayı kalan çocuklar, mesela etken cenk bölgelerinde yada göçebe topluluklarda bulunanlar benzer biçimde ulaşılması en zor olanlardı. Sadece pandemiden ilkin, sıfır doz evlatların kalan ceplerine ulaşmaya çalışmak için Bill ve Melinda Gates Vakfı ve küresel aşı ittifakı Gavi benzer biçimde kuruluşların desteğiyle iki kat daha çok taahhüt vardı. Covid, bu ilginin ve yatırımın çoğunu geri çekti.

Son iki yılda Hindistan, Nijerya, Endonezya, Etiyopya ve Filipinler aşıları kaçıran en yüksek sayıda çocuk kaydetti.

Brezilya ek olarak, bir zamanlar yüksek aşı kapsamı oranlarıyla tanınan bir ülke için sert bir değişiklik olan en fazlaca etkilenen 10 ülke sıralamasında yer aldı. Brezilyalı bebeklerin ortalama yüzde 26’sı, 2018’de yüzde 13’e kıyasla 2021’de asla aşı almamıştı.

Epidemiyolog ve Brezilya ulusal bağışıklama programının eski koordinatörü Dr. Carla Domingues, “30 senelik emek harcama bir gecede kaybedildi” dedi.

Aşı, Covid pandemisi esnasında Brezilya’da politize bir mevzu haline geldi, dedi. Başkan Jair Bolsonaro liderliğindeki federal hükümet, Brezilya dünyanın en yüksek ölüm oranlarından birine sahipken bile koronavirüsün önemini küçümsedi ve 11 yaşındaki kendi çocuğuna virüse karşı aşı yaptırmayacağını söylemiş oldu.

Dr. Domingues, “Federal hükümet ilk kez bir aşı önermiyordu ve aşının tamamen kabul edilmiş olduğu Brezilya’da asla var olmayan bir kuşku ortamı yarattı” dedi.

Bununla beraber Brezilya’da fazla alım yapmayan aşı karşıtı grupların pandemi esnasında ülkeye taşındığını ve toplumsal medyada Portekizce yanlış bilgiler yaymaya başladığını söylemiş oldu.

Ve tüm bunların gerçekleştiğini söyleyen Dr. Domingues, Brezilyalıların ciddi hastalıklardan uzak bir nesil oldukları bir zamanda, çocuklarına aşı yaptırmaya zorlandıklarını ve bunun gerekliliğini sorgulamalarına yol açtığını söylemiş oldu.

“Anne babalar kızamık yada çocuk felcinin tesirini bilmiyor, bu yüzden aşıları seçip seçmeye başlıyorlar” dedi. Zatürre aşısının kabulünün çocuk felcine nazaran daha yüksek bulunduğunu gösteren veriler bunu açıkça ortaya koymaktadır. “Anne babalar çocuk felci yapmamayı seçiyor. ’30 yıl oldu çocuk felci yok, bunu yapmam gerekir mi?’ diyorlar.

Gene de riskin açık bir işareti var, dedi: Brezilya’nın hastalığı ortadan kaldırdığını bildirmesinden altı yıl sonrasında, bu senenin başlarında São Paulo’da bir avuç kızamık vakası bulunmuş oldu. “Kızamık artık dolaşıyor – bu bizlere difteri, menenjit ve öteki birçok hastalıkta neler olabileceğine dair somut bir örnek veriyor” dedi.

Filipinler’de bebeklerin yüzde 43’ü geçen yıl herhangi bir aşı yaptırmamıştı. Orada, problem kısmen karantinalar da dahil olmak suretiyle sıkıntılı Covid halk sağlığı önlemlerinde yatıyor. “Çocuğunuzu günün belirli saatleri haricinde dışarı çıkarmanıza izin verilmiyorsa, okula gidemiyorlarsa, geçim harcamaları artıyorsa çocuğunuza aşı yaptırmak için sıhhat ocağına gitmeniz önceliklerinizi azaltıyor, Danielsson dedi.

Sadece Filipinler’in durumu, Dengvaxia adlı bir dang aşısının 2016’da geniş çapta piyasaya sürülmesinden sonrasında aşıya duyulan güvensizlik sebebiyle daha da karmaşık hale geldi ve ondan sonra bu aşıyı alan bazı kişilerde daha ciddi hastalık vakalarına niçin olduğu kanıtlandı.

Başkanlığa Covid yanıtı mevzusunda tavsiyede bulunan bir halk sağlığı savunucusu olan Dr. Anthony Leachon, “Dengvaxia hikayesi, bilhassa okul evlatları içinde aşı tereddütünü artırdı” dedi. “Mesele buydu. Hala onunla uğraşıyoruz.”

Unicef’ten Hanımefendi Caprani, aşı seviyelerini oldukları yere geri getirmek için muhteşem oranda kaynak ve taahhüt gerekeceğini söylemiş oldu.

“Her zamanki benzer biçimde işe geri dönmek ve basit, rutin aşıları eski haline getirmek kafi olmayacak” dedi. “Hakkaten uyumlu bir yatırıma ve soruşturma kampanyalarına ihtiyacımız olacak, bundan dolayı yüksek düzeyde yetersiz beslenme ve öteki streslerin olduğu ülkelerde yaşayan, tamamen aşısız milyonlarca çocuktan oluşan büyüyen bir kohort var.”

Mesela Zimbabwe’de şu anda hastalık sebebiyle hastaneye kaldırılan her 10 çocuktan birinin ölmekte olduğu bir kızamık salgını var. (Tipik ölüm oranları, düşük gelirli ülkelerde 100’de bir ve yüksek gelirli ülkelerde 1.000’de birin altındadır.)

Batı ve Orta Afrika’da senelerce çocuk felci kampanyaları üstünde çalışan Küresel Sıhhat Vazife Gücü’nde çocuk felci eradikasyon uzmanı Dr. Fabien Diomande, çocukluk aşılarındaki düşüşü tersine çevirmenin yeni çeviklik, yenilik ve kaynaklar gerektireceğini söylemiş oldu.

“Sanki yeni bir dünyadayız – bu acil durumlar ortadan kalkmayacak” dedi. “Gene de Covid olacak. Gene iklim krizleri yaşayacağız. Birden fazla halk sağlığı acil durumu bağlamında iyi mi çalışacağımızı öğrenmeliyiz.”

Brezilya’daki Dr. Domingues, Covid aşılama çabalarının iyi mi yetişileceği mevzusunda bazı dersler sunabileceğini söylemiş oldu. Brezilya, pop-up aşı direkleri sağlayarak ve geceleri ve hafta sonları aşıları kullanıma sunarak yüksek aşı kapsamı elde etti.

Hanımefendi Caprani, Covid sebebiyle küresel sıhhat işbirliğine canlandırıcı bir ilgi olsa da, yeni sürveyans önlemlerine ve öteki yeniliklere meydana getirilen yatırımın dikkati çocuk aşılama krizini ele almak için ihtiyaç duyulan kolay müdahaleden uzaklaştırma riskini taşıdığını söylemiş oldu: binlerce cemiyet sağlığı çalışanının görevlendirilmesi.

Bunu poster kampanyaları ya da toplumsal medya paylaşımlarıyla çözmeyeceğiz” dedi. “Güvenilir, iyi eğitimli, muntazam bir halde tazmin edilen, her gün dışarıda olan, itimat inşa eden cemiyet sağlığı çalışanları tarafınca toplumsal desteğe ihtiyacınız var – aşılar hakkında onları dinlediğiniz anlamına gelen bir itimat. Ve onlardan yeterince yok.”

Jason Gutierrez Manila’dan raporlamaya katkıda bulunmuş oldu.